Kloeke durver of ordinaire flessentrekker
door Geertrude van Amerongen
Lodewijk Pincoffs heeft een cruciale rol gespeeld in de ontwikkeling van de haven van Rotterdam Zuid. Hij is de persoon geweest die het Rotterdamse gemeentebestuur er uiteindelijk van heeft overtuigd dat uitbreiding van Rotterdams grondgebied voor havenactiviteiten op het eiland Feijenoord moest plaatsvinden.
Wie was Lodewijk Pincoffs?
Lodewijk Pincoffs (1827-1911) werd geboren als zoon van een Russische lakenhandelaar en lotenverkoper. Hij groeide op in een bemiddeld joods milieu en genoot zijn opleiding bij privé scholen in Nederland en Duitsland. Na zijn huwelijk vestigde zich in Rotterdam. Hij was ambitieus. Hij werd een geslaagd zakenman: door zijn handel met Afrika was hij een vermogend man geworden. In 1869 richtte hij met enkele vooraanstaande Rotterdammers, waaronder de burgemeester van Rotterdam, Van Vollenhoven, de Afrikaanse Handels Vereeniging (AHV) op. Hij was betrokken bij de oprichting van de Rotterdamse Bank en de vestiging van de Heineken Brouwerijen in Rotterdam. Hij genoot het vertrouwen van vele vooraanstaande Rotterdammers, maar werd niet algemeen geaccepteerd. Hij toonde graag zijn rijkdom en woonde tussen andere rijke Rotterdammers bij de Veerhaven. Sommigen omschreven hem als 'de enige kloeke durver te midden van de huisbakken achterlijkheid', anderen noemden hem een 'olijke gauwdief' en een 'ordinaire flessentrekker'.
Rol van Pincoffs bij de ontwikkeling van de haven
In 1856 werd hij gekozen als lid van de gemeenteraad van Rotterdam. Later nam hij ook plaats in de Provinciale Staten van Zuid-Holland. In 1872 werd hij het eerste joodse lid van de Eerste Kamer. Hij is zelfs gevraagd om minister van Financiën te worden, maar dat heeft hij geweigerd. Zijn blik was gericht op de ontwikkeling van de Linker Maasoever. Vol vertrouwen in de Rotterdamse haven heeft hij het initiatief genomen in de ontwikkeling van Rotterdam Zuid. In 1872 richtte hij met behulp van aandeelhouders en banken de Rotterdamsche Handels Vereeniging (RHV) op, die een beginkapitaal van 15 miljoen gulden bijeen had weten te krijgen. Met dit geld is heeft de RHV de ontwikkeling van de haven een belangrijke impuls gegeven. De gemeente zorgde voor goede oeververbindingen door de bruggen over de Maas te bouwen. Het eiland Feijenoord werd opgehoogd. De RHV heeft de Binnenhaven, de Entrepothaven en de Binnenhavenbrug gebouwd. Pincoffs leidde de ontwikkeling vanuit zijn kantoor in het Poortgebouw. De pakhuizen van het Entrepotgebouw behoorden tot de modernste van de wereld.
Oranjegezind
Lodewijk Pincoffs had goede contacten met het Huis van Oranje. Prins Hendrik steunde hem in zijn plannen. De Koninklijke familie was ook vaak aanwezig ais er een eerste steen gelegd moest worden. In de naamgeving van diverse projecten van Pincoffs zie je zijn koningsgezindheid terug: de prins Hendrikkade en de Koninginnebrug.
Speculatie en ondergang
Het gunstige economische tij keerde echter. De AHV en de RHV kwamen in de problemen. Pincoffs probeerde deze te verdoezelen door de boeken te vervalsen. Er werd geld van de ene naar de andere Vereniging gesluisd. Speculaties om de verliezen goed te maken, verergerden de financiële situatie van de Handels Verenigingen. Toen deze miljoenenfraude aan het licht kwam, is Pincoffs gevlucht naar de Verenigde Staten, Rotterdam achterlatend met een financiële strop van 6,2 miljoen gulden. Zijn beste vriend, bankier Marten Mees, heeft toen een miljoen gulden verloren. Pincoffs is in New York, als een arme sigarenhandelaar, gestorven.
Wat zien we nu nog terug van Pincoffs?
Er zijn een straat, een brug en een plein naar hem vernoemd en er staat bij het Entrepotgebouw een standbeeld van hem. Ook het Hotel Pincoffs draagt zijn naam. Het Poortgebouw was het kantoor van Lodewijk Pincoffs. Hotel Pincoffs is gevestigd in het voormalige douanekantoor.
Noot van de redactie
In 1979 heeft historicus en journalist Bram Oosterwijk een biografie over Lodewijk Pincoffs gepubliceerd onder de titel 'Vlucht na Victorie : Lodewijk Pincoffs (1827-1911)', uitgebracht bij uitgeverij Donia (Historische werken over Rotterdam; Grote Reeks, no. 21).
Na meer dan 30 jaar verder onderzoek heeft Oosterwijk meer informatie over Pincoffs naar boven gehaald, waarmee hij een nieuwe biografie over Pincoffs heeft geschreven. De titel daarvan is 'Ik verlang geen dank' en het boek is in januari 2012 uitgekomen bij de Rotterdamse uitgeverij Douane.
Bronnen
- Laar, Paul T. van de, Mies van Jaarsveld en Lucy Klaassen. Historische atlas Rotterdam : de groei van de stad in beeld. Amsterdam : SUN, cop. 2004
-http://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn1/pincoffs
-http://www.top010.nl/html/lodewijk_pincoffs.htm
-http://www.wikipedia.nl/
Fotoverantwoording
1. Standbeeld Lodewijk Pincoffs voor Entrepotgebouw. Bron: Wies Groeneveld 2011
2. Entrepotgebouw. Bron: Wies Groeneveld 2010
3. Luchtfoto Binnenhaven en Spoorweghaven te Rotterdam (maker en jaar onbekend). Bron: Beeldbank Rijkswaterstaat (https://beeldbank.rws.nl )
4. Poortgebouw. Bron: Wies Groeneveld 2010
